Gözlem
Bir olayı anlamak için, olayın meydana çıkan farklı belirtilerini izlemek ve incelemektir. Gözlem, bütün duyu organları ile yapılır, verilerin doğrudan elde edilmesine dönüktür. Gözlem yaparak karmaşık davranışlar usta-çırak, öğretmen- Öğrenci, anne-baba ilişkileri, varlık yokluk bildi­ren masa, sıra» sayılan belirlenmeye, incelenmeye çalışılır. Bitkilerin büyümesi, yürümeyen çocuğun çabaları, çocuklann sınıfa girmeleri gözlem yaparak elde edilen bilgi­lerle incelenir.
Gözlemci ile gözlenen arasındaki fiziki yakınlık ve ilişkilere göre iki türlü gözlem vardır:
* Dışardan gözlem ve Katılarak gözlem

Dışardan gözlemde, incelenecek birey ya da olaylara araştırmacı müdahale etmez. Örneğin laboratuvarda Öğrencilerin çalışmalarının, bir gezide öğrencilerin davranışlannın incelenmesi gibi. Gözlemcinin varlığı ile gözleneni etkileme tehlikesi en az düzeydedir. Katılarak gözlemde, gözlemci gözlenenlerle birliktedir. Grubun bir üyesi olarak davranır. Bireysel olgulan gözler, yaşar. Örneğin "Alttakiler" romanında Günter Wallrafın bir Türk işçisi gibi kılık değiştirerek türk işçilerinin karşılaştıktan sorunlan gözlemesi, Hollandalı bir araştırmacının genelev kadını olarak çalışması vb.

Gözlem, sürekliliğe göre olgu ve zaman örneklemesine dayalı olarak ikiye aynlır:
• Sürekli
• Aralıklı

Sürekli gözlemde bir olay, başlangıcından sonuna değin izlenir. Önemli bir deneyin yapılmasında işlem sıralannın başlangıcından sonuna değin izlenmesi. Aralıklı gözlemde, belli bir oluşum belirli zaman aralıklanyla izlenir. Örneğin bir öğretmenin öğrencilerle ilişkileri belirli saat ya da günler alınarak incelenir. Gözlemler de,"gözlem klavuzu" kullanılır. Bunlara "tarama ve kontrol listeleri, "çetele kartı", "derecelendirme
ölçekleri" adları verilir.

Örneğin çocuklarda konuşma güçlüğü olup olmadığını gözlemek isteyen bir öğretmen hazırlayacağı gözlem klavuzunda

- sık, sık kekeliyor,
- konuşurken bazı sözcüklerde kekeliyor,
- konuşmaktan kaçıyor
gibi maddeler bulunabilir. Derecelendirilmiş bir Ölçek de yapılabilir:

Araştırmalarda gözlemcilerin seçimi ve yetiştirilmesi önemlidir. İyi bir gözlemci zeki, duyu organları özürlü olma­yan, koşullanmamış, gözlenenleri olumsuz şekilde etkileye­bilecek (din, dil, sosyo-ekonomik düzey, cinsiyet, renk) özelliklerden bağımsız olmalıdır. Görüşme Sözlü iletişim aracılığıyla veri toplamadır. Yüzyüze yapılan bir tekniktir. Teknolojik gelişmeler sonucu telefon ve görüntülü telefonla da yapılır.

Görüşme en eski tekniktir. Bireyler görüşerek farklı konularda bilgi, düşünce, tutum ve davranışların öğrenilmesinde en kestirme yoldur. Bireyler, düşündüklerini açıklamada sözlü anlatımı yazmaya yeğler. Görüşme ile veri toplamanın uygulama alanı geniştir. Örneğin, hastası ile görüşen doktor, işçisi ile görüşen usta, sendikacı, öğrencisini dinleyen öğretmen.
Görüşmenin Amaçları
- Ä°ÅŸbirliÄŸi saÄŸlamak
- Kendine güveni artırmak
- Veri toplamaktır.       

Bireysel görüşmede görüşenle, kaynak kiÅŸi dışında kimse bulunmaz. Grup görüşmesinde çok sayıda kaynak kiÅŸi bir arada olur. Görüşmelerde sorular önemlidir. Görüşme amacı ile hazırlanan sorularda belirli özellikler aranır.             . .,
- Kaynak kişi tarafından kolayca anlaşılmalıdır
- Soru tek amaçlı ve sayıltmz olmalı
- Kaynak kişinin verebileceği verileri içermek
- Yansız olmalı
Görüşme tekniklerinde görüşme kılavuzundan yarar­lanılır. Görüşmeci sorulan bir düzene koyar. Görüşme sürecinde görüşen sözcüklere, konuşmalardaki içtenliğe ve mimiklere dikkat etmelidir.
Görüşmeci adaylar iyi bir eğitimden geçirilmelidir. Görüşmeci zeki, duyarlığı yüksek, kaynak kişileri etkileye­cek din, dil, sosyo-ekonomik düzey ayrılıklarına koşullanmamış, görüşme konusunda uzmanlaşmış olması gerekir. Yazışma Karşılıklı yazı yazma aracılığı ile veri toplama tekniğidir. Anket, test, mektup, biyografi yaygın olarak kullanılan araçlardır. Yazışma yoluyla veri toplama yaygın olarak uygulanmaktadır. Ucuz ve kolay oluşu avantajdır. En çok kullanılan araç ankettir. Anket belli bir amaç ve plana göre düzenlenmiş soru listesidir. Sorular büyük kitlelere uygulanır, istatistik değerlendirmeler yapılır.
Sorular. Soruların hazırlanması önemlidir. Sorular araştırmacı ile kaynak kişi arasındaki iletişim aracıdır. Sorular açık uçlu, ya da kapalı uçlu olabilir. Açık uçlu sorulara serbest yanıtlar verilir. Örneğin "Pop müzik hakkında ne düşünüyorsunuz?" gibi. Kapalı uçlu sorularda yanıt seçenekleri önceden hazırlanıp sorularla birlikte verilmelidir. Örneğin "Aylık geliriniz" sorusu için, () 5 milyon ( ) 10 milyon ( ) 15 milyon ( ) 20 milyon ve yukarısı gibi.
Anketlerin hazırlanmasında sunuş mektubu, form, yönerge ve soruların sıralanması özenle yapılmalıdır. Yazışma tekniği, uygun durumlarda geniş bir kitleden çok sayıda veriyi kısa zamanda ve kolayca toplama olanağı verir. Ama sorulara ayn kişilerce ayn anlamlar verilmesi de zayıf yönüdür. Belgesel Tarama
Kayıt ve belgeleri inceleyerek veri toplamadır. Tarananlar, resim, film, plak, ses ve resim kayıtlı bantlar, araç-gereç, bina gibi kalıntılarla, olgular hakkında yazılmış ve çizilmiş mektup, rapor, kitap, ansiklopedi, resim özel yazı ve istatistikler, tutanak, anı, günlüklerdir.^ Belgesel tarama tüm araştırmalarda sıklıkla kullanılır. Her türlü tekniğin kullanımında önkoşuldur.
Kitaplıktık ve Belgelikler. Kitaplıklar, basılı kitap, dergi, gazete, ansiklopedi gibi belgelerin okunmak üzere bulunduğu yerlerdir. Kitaplıklarda belli sınıflandırma sistemleri uygulanır. Ülkemizde kullanılan uluslararası ünü ve uygulama alanı olan önemli iki sınıflandırma sistemi vardır.
1. DEWEY Desimal Sistemi ile                                       '7
2. KONGRE Kitaplığı Sistemidir.
DEWEY Desimal sisteminde, belgeler konulara göre sınıfa ayrılır. Sınıflar, sıfırdan başlayarak yüz ve katlan ile numa­ralandırılır. Her sınıf kendi içinde alt sınıflara ayrılır. Sınıflar, sıfırdan başlayarak, yüz ve katlan ile numara-landınlır. Her sınıf kendi içinde, alt sınıflara aynlır. Ana sınıflar ve numaralan şöyledir:

000 Genel Konular 500 Kuramsal (Nazari) Bilimler 100 Felsefe, Psikoloji 600 Uygulamalı Bilimler 200 Din 700 Güzel Sanatlar ve Eğlence 300 Sosyal Bilimler 800 Edebiyat (370. Eğitim) 1 900 Tarih, Coğrafya 400 Dilbilim

KONGRE Kitaplığı sisteminde, ana sınıflarının sayısı yirmi olup, gruplama büyük harflerle yapılır. Her sınıftaki altsınıflar, harflere eklenen sayılarla belirlenir. Bu sistem­deki ana sınıflar ve harfleri şöyledir: 
 
A   Genel Konular
B   Felsefe, Din
C   Tarih
D    Dünya Tarihi
EF Amerika Tarihi
G   CoÄŸrafya, Antropoloji
H   Sosyal Bilimler
J    Politik Bilimler
K   Hukuk M   Müzik
N   Güzel Sanatlar
P    Dilbilim, Edebiyat
Q    Fen
R    Tıp
S    Tanm
T    Teknoloji
U    Askerlik
V    Deniz 

 L Z Kütüphane Türkiye'de en çok kullanılan sistem DEWEY Desimal sistemidir. ÖrneÄŸin, Millî Kitaplıklarda DEWEY'den uyar­lanmış bir sınıflandırma sistemi kullanılmaktadır. KONGRE kitaplığı sistemi, büyük kitaplıklar için daha kullanışlıdır. Hacettepe Ãœniversitesi, Orta DoÄŸu Teknik Ãœniversitesi gibi yeni kuruluÅŸlar KONGRE sistemini seçmiÅŸlerdir.