Ek Fiiller (
Ek Eylemler) (İ mek)
(i-di, i-miş, i-se, -im, -sin, -dir, -iz, -siniz, -dirler)
*
Ekler ve
fiiller,
eski Türkçe'de dilimizde kullanılan “i”
eylemine bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Bugün, tek sesle bir
fiil oluşmamaktadır. Fakat, bu “i”
eylemi görevini iki şekilde sürdürmektedir:
1)
İsim veya
ad soylu sözcüklere gelip, yüklem olarak kullanılabilmelerini sağlar.
İlk geçen araba sarıydı. (sarıydı:
yüklem)
Günlerdir hastayım. (hastaydım:
yüklem)
2)
Basit zamanlı fiillere gelip,
bileşik çekimli eylemler oluşturur.
Birleşik zamanlı fiilleri işlerken, ikinci
kip ekinin aslında
ek-fiil olduğunu belirtmiştik.
Ben de sizi soruyordum.
(Sor:
eylem kökü, yor:şimdiki
zaman eki, du:ek-fiilin görülen geçmiş zaman çekimi)
Kitap için bir yayınevi ile anlaşacakmış.
(Anlaş:
fiil kökü, acak: gelecek zaman eki, mış:ek-fiilin öğrenilen geçmiş zaman çekimi)
Not:
İsimlere gelen ek-fiilin olumsuzu “değil”
edatı ile de yapılır.
Koşmama rağmen yorgun değilim.
Kaleci değilim ama kaleye geçebilirim.
İpucu:
Ek-eylemi bulmak için;
ekleri, sözcükten ayrı idi, imiş, ise şeklinde yazıp, okuyabiliriz. Bu ayrım yapılabiliyorsa ek-fiil vardır.