Büyük Roma İmparatorluğu'nun doğu kesiminde M.S. 395'te oluşan ve 1453'te Fatih Sultan Mehmet tarafından İstanbul'un fethiyle tarihe karışan en uzun ömürlü imparatorluktur.

Bizans Devleti, Romalıların doğuda ele geçirdiği toprakları, Tuna'dan Germenlerin ve İslavların; Fırat'tan da Perslerin iki taraftan saldırılarına karşı koruma ihtiyacından doğdu. Bu saldırılara karşı imparatorluğa Roma'dan daha yakın olan ve daha rahat bir şekilde korunabilir bir merkez gerekmekteydi. Constantinus, eski Bizantion'un yerine kendi adını koyduğu yeni kenti (Konstantinopolis) bu nedenle kurdu.

İki deniz yolunun kesiştiği noktada bulunması ve biri Avrupa'dan, diğeri Asya ve Suriye'den gelen iki kara yolunun kesiştiği noktada olması yeni kurulan kente büyük değer katıyordu. Bununla beraber, Bizans imparatorluğu temel anlamıyla sadece Roma imparatorluğunun parçalanmasından sonra ( 395) ortaya çıktı ve Batı Roma imparatorluğunun yıkılışından ve imparatorluk göstergelerini, Odoakar'ın Zeno'ya teslim etmesinden sonra da çok büyük bir önem kazanmıştır.

Doğu Roma imparatorluğu olarak adlandırılan Bizans imparatorluğu üç bölgeden oluşuyordu: Balkan yarımadası. Kuzey kısmı Tuna ile, kuzey batı tarafı Tuna'nın güney doğusunda Sirmium'dan başlayan ve İşkodra'nın kuzeyine kadar uzanana Adriyatik kıyılarıyla çevriliydi; Asya ülkesi. Asya, Pontus ve Doğu piskoposluklarını, kuzeydoğuda Kafkas kıyılarını, Gürcistan ovasını, Ermenistan dağlarını ve Edessa bölgesiyle Fırat'ın geniş kıvrımını kapsıyordu. Afrika ülkesi Nil'in Akdeniz ağzından Sirt körfezine kadar olan kıyıları ve Mısır'ın özellikle zengin buğday ambarını kapsardı. Bizans İmparatorluğunun savunması Suriye, Fırat ve Tuna'nın eski tahkimatı ve bu son bölgedeki Kırım ileri karakolları aracılığı ile yapılıyordu.

Batı Roma'ya göre Doğu Roma'nın daha uzun süreli olmasının nedenlerini coğrafi durumun korunmaya müsait ve mutlakiyetle yönetilmesinde arayabiliriz. Oturmuş bir bürokrasinin, çok güçlü bir donanma ve ordunun ve iyi bir siyasetin de vasıtasyıla siyasi birliğini bin yıldan fazla sürdürebildi.

Bizansın tarihi, bütün imparatorların başarılarına ve karşılaştıkları zorluklara göre yükselme ve gerileme dönemlerine ayrılır. Başlarda Roma İmparatorluğu'nda olduğu gibi imparator hanedanları kısa ömürlü oldu, imparatorluğun son 800 senesinde ise uzun ömürlü hanedanları başa geçti.

Bizans'ı idare eden imparator hanedanları şunlardır:
1. Theodosius sülalesi ( 379- 457);
2. Leo sülalesi ( 457- 518);
3. Justinus sülalesi ( 518- 602);
4. Herakleios sülalesi ( 610- 711);
5. İsauria sülalesi ( 717- 802);
6. Phrygia sülalesi ( 820 - 867);
7. Makedonya sülalesi ( 867- 1056);
8. Dukas sülalesi ( 1056- 1081);
9. Komnenos sülalesi ( 1081- 1185);
10. Angelos sülalesi ( 1185- 1204);
11. Laskaris sülalesi ve Batatzes sülalesi ( 1204- 1261);
12. Palaiolouos sülalesi ( 1261- 1453).