18’inci yüzyılın sonlarına doğru sanayi devrimi ile eğitimin önemi anlaşılmış ve niteliği değişmiştir. Kalkınmanın en etkili araçlarından biri olarak görülen eğitimin kullanımı, yönlendirilmesi ve denetimi yetkisini devletler tekellerine alma gereğini duymuşlardır.

Tüm sistemler gibi eğitim sistemi de amaçları olan, bu amaçları gerçekleştirmek için girdi alan, girdileri bilimsel meslek birikimi ile amaçlar doğrultusunda işleyip dönüştüren ve çıktı veren bir sistemdir. Eğitim sisteminin girdileri öğrenciler, çıktıkları amaçlara göre bilgi ve davranışlar kazanmış olan mezunlardır. Eğitim sisteminde üretim işlemi okulda yapıldığı için, sistemin vazgeçilmez öğesi okuldur. Diğer bütün alt sistemle, örgüt ve mekanizmalar okulun işlevini yerine getirmesine yol gösterici ve destek niteliğindedirler. Bu açıdan, eğitim sisteminde okul “temel sistem”dir.

Okul: Okulun görevleri aslında eğitimin görevleridir ve bunlar sosyal, siyasal ve ekonomik olarak gruplandırılabilir. Okulun sosyal görevi; çocuğu sosyalleştirmek, yani kültürü ve toplum değerlerini aşılamaktır. Okul bu görevini yaparken kültürü hem korur, hem gereklere göre değiştirir. Böylece, kültürün hem yenileşmesini, hem kararlılığını birlikte sağlamak zorundadır. Okulun siyasal görevi; yerleştirdiği kuşağın devletine bağlılık göstermesini sağlayarak yetiştirmek, önderlik yetenekleri olan öğrencilerin seçilerek bu yönde eğitilmesini gerçekleştirmektir. Okulun ekonomik görevi ise, ekonominin beyin gücü ve insan gücü gereksinimlerini karşılamaktır. Bütün devletler eğitim sisteminin okullar aracılığı ile gerçekleştirmesini istedikleri beklentileri eğitim yasalarında belirlemişlerdir. Genel olarak, iyi insan, iyi vatandaş ve iyi üretici yetiştirmek okullardan beklenmektedir. 

Millî Eğitim Bakanlığı Örgütü: 1856 yılında ilan edilen Islahat Fermanı, eğitim hizmetlerinin daha derli toplu ve ciddi biçimde yürütülmesini de kapsamıştır. Ferman, “Bakanlar Kurulu” (Meclis-i Vükela) içinde bir de “Eğitim Bakanı” (Maarif Nazırı) bulunması gerektiğini belirtiliyordu. Islahat Fermanı’nda Bakanlığın kurulma gerekçesi şöyle açıklanmaktadır:

“Batılı güçlü devletlere ve Hıristiyan azınlıklara yurttaşlık hakları açısından yeni güvenceler vermek ve Avrupa devletleriyle daha yakın ilişkiler kurmak için yönetim organizasyonunda yeni düzenlemelere gitme gereği doğmuştur. Bu amaçla, eğitim işlerinin daha büyük bir önemle ve Meclis-i Vükela’ya dahil bir “nazır” tarafından yönetimini sağlayacak olan “Maarif-i Umumiye Nezareti”nin kurulması kararlaştırılmıştır.”

Bu karar doğrultusunda 17 Mart 1857 tarihinde “Eğitim Bakanlığı” (Maarif-i Umumiye Nezareti) kurulmuştur. Kuruluşundan dört yıl sonra, 3 Mart 1861 tarihinde Bakanlığın görevleri ile ilgili bir yönerge (talimat) hazırlanmıştır.

İlk Bakanlık örgütünde şu birimler bulunuyordu:

a.   Program Heyeti
b.   İlk Tedrisat Müdürlüğü
c.   Orta Tedrisat Müdürlüğü
d.   Hars (Kültür Müdürlüğü)
e.   Sicil ve İstatistik Müdürlüğü.

Osmanlı İmparatorluğunun yıkılıp yerine modern bir ulus devlet olan Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasının ardından Türk toplumu hızlı bir değişim ve gelişim içerisine girmiştir. Atatürk’ün Türk milletine armağan ettiği Cumhuriyetin, “Atatürk ilkeleri”nin ve “demokrasi”nin yaşatılması ve geliştirilmesinde, Türk milletinin “çağdaş uygarlık düzeyi”nin üzerine çıkarılması hedefinde eğitimin önemli bir yeri olmuştur.

Cumhuriyetin ilk yıllarında halkın yüzde doksanının okur-yazar olmadığı, eğitimin her kademesinde okullaşma oranlarının çok düşük olduğu Türkiye’de, Cumhuriyetle birlikte cehâlete karşı büyük bir savaş açılmıştır. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana geçen kısa süre içinde eğitim sisteminin her tür ve kademesinde okul, öğrenci ve öğretmen sayısında büyük artışlar olmuş, eğitim imkanlarının yurt geneline dağılımında önemli gelişmeler olmuştur.

Bu süreçte Milli Eğitim Bakanlığı örgütünün yapısında da sürekli değişim meydana gelmiştir.  Bakanlığın adı bile sekiz kez değiştirilmiştir.

Bakanlığın adı; 1920’den 1935 yılına kadar “Maarif Vekâleti”, 1935’ten 1941 yılına kadar “Kültür Bakanlığı”, 1941’den 1946 yılına kadar “Maarif Vekilliği”, 1946‘dan sonra “Milli Eğitim Bakanlığı”, 1950’den itibaren “Maarif Vekâleti”, 1960’tan sonra tekrar “Milli Eğitim Bakanlığı”, 1983’ten 1989’a kadar “Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı” ve son olarak da 1989’da “Millî Eğitim Bakanlığı” olarak değiştirilmiştir.

1962 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile “Merkezî Hükümet Teşkilâtı Araştırma Projesi (MEHTAP)” başlatılmış, bu proje çerçevesinde Millî Eğitim Bakanlığı merkez örgütü de ele alınmıştır. Raporda, Bakanlık hizmet birimlerinin yeniden düzenlenmesi ve merkez teşkilatının yönetiminde öğretmenlerin çalıştırılmaması gibi tavsiyeler yer almıştır.