örürken Arapça, Farsça ve Fransızca dersleri alan, beş yıllık idadilerin öğretim süresi yedi yıla çıkarılınca son sınıftan ayrılan (1894) Mehmet Ziya Gökalp, Öğrenimini İstanbul'da sürdür­mek isteğine ailesinin karşı çıkması üzerine kendini tabancayla öldürmeye kalkıştıysa da, kurşunun alın kemiğinden sekmesi üzerine kurtuldu. İstanbul'a kaçıp (1H9;')) Baytar Mektebi'ne girdikten sonra, Abdülhamit II'yi devirmeyi amaç alan gizli örgütlerle ilişki kurup, yaz tatili için gittiği. Diyarbakır'da zararlı eylemlerde bulunmak suçlamasıyla tutuklandı (1898). Çok geçme­den serbest bırakılmasına karşın, İstanbul'a dönünce okula alınmayıp, soruşturma sonucu yeniden tutuk­landı (1899) ve bir süre sonra Diyarbakır'a sürüldü. Meş­rutiyet ilan edilince İttihat ve Terakki'nin Diyarbakır şubesini kurup, Peyman gazetesini çıkarmaya başladı (1909). Partinin çeşitli kademelerinde çalışıp, Ergani milletvekilliği yaptıktan (1912) sonra,İstanbul'da atölyesinde çalışan (1929) Hamit Görele, yurda dönünce çeşitii illerde resim öğretmenliği yaptı. Çeşitli sergilere katılıp, ikinci Devlet Resim ve Heykel Sergisi'nde üçün­cülük ödülü aldı ve Çağdaş Türk Ressamları Cemiyeti tarafından yılın ressamı seçildi (1968). Başlangıçta kübist üslupta yapıtlar verirken, sonraları izlenimciliğe ve konstrüktivizme yöneldi. Özellikle Atatürk Devrim­leri konulu tablo ve heykelleriyle ün saldı.