ASYA -HUN DEVLETİ (BÜYÜK HUN DEVLETİ M.Ö. III. Yüzyıl-M.S. 216)
- Kutsal sayılan ötüken'i başkent yaparak, Orhun ve Selenga nehirlerinin arasındaki alanda yaşadılar.
- Bilinen ilk Türk devletidir.
-  Hunlarla ilgili bilgileri Çin kaynaklarında yer al­maktadır.
-  Teoman ilk hükümdar olarak bilinmektedir. Bu zamanda Orta Asya'da siyasi birlik saÄŸlanmıştır.
-  Çinliler, Türk baskılarından korunmak için Dün-ya'nın yedi harikasından biri sayılan "Çin Seddi"ni M,Ö. 214'te yapmışlardır.
- Teoman'ın ölümüyle Mete (Mao-tun) tahta geçti.
-  Asya Hunlarının en parlak dönemi Mete Dö-nemi'dir.
-  Mete, Çin'i vergiye baÄŸladı. Fakat Çin'e yerleş­medi. ÇünRü Türklerin kalabalık Çin nüfusu içinde kaybolmasından çekindi.
- Geliştirdiği ordu düzeni (onluk sistem) ve devlet teşkilatı, diğer Türk devletlerini etkiledi.
-  Onbaşı, Yüzbaşı, Binbaşı rütbeleri günümüzde de kuÅŸanılmaktadır.
- İpek Yolu'nun güvenliğini sağlayıp ticaretin geliş­mesine katkıda bulundular.
-  Mete'nin ölümünden sonra Çinliler, Hunluların düzenini, entrikalar düzenleyip, Hun saraylarına gön­derdikleri Çinli Prensesler aracılığıyla bozdular. Amaçları Ä°pek Yolu'nun denetimini ele geçirme'cti.
- M.S. 48 yılında Hunlar, Kuzey ve Güney Hunları olarak ikiye ayrıldılar. Güney Hunlar Çin hakimiyetine girdi.
- M.S. 216 yılında Hunların tamamı Çin egemen­liğine girdi.
-  Bir kısım Kuzey Hun boyları Çin egemenliÄŸini tanımayarak M.S. IV. yüzyılda Hazar Denizi ile Aral Gölü arasındaki alanı ele geçirdiler.
-  Burada yaÅŸayan Germen kavimlerini yerinden, oynatarak "Kavimler Göçü"ne neden oldular.