Ünlü Uyumları:
a)
Büyük Ünlü Uyumu:
*Bir sözcükte, ilk hecedeki ünlü harf kalın ise, diğer hecelerdeki ünlüler de kalın olmalıdır.
Yada ilk hecedeki ünlü harf ince ise, diğer hecelerdeki ünlüler de ince olmalıdır.
a, ı, o, u a, ı, o, u yada e, i, ö, ü e, i, ö, ü
Türkiye, şehir, kağıttan, çelimsiz, gözlükçü
Not: “-yor, -ken, -ki, -leyin, -daş, -gil, -mtrak” ekleri büyük ünlü uyumunu bozabilir.
Geliyor, kaçarken, sabahleyin, meslektaş, halamgil, yeşilimtrak
Not: Tek heceli sözcüklerde ve bileşik sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz.
Not: Yabancı dillerden dilimize giren sözcüklerde büyük ünlü uyumu bulunmayabilir.
Telefon, sinema, şikayet, mektup, istasyon
Not: Bazı Türkçe sözcükler, zamanla ne uğrayarak büyük ünlü uyumu dışına çıkmıştır.
Ana Anne
Karındaş Kardeş
Alma Elma
b)
Küçük Ünlü Uyumu:
Kural-1: Bir sözcükte, ilk hecede düz ünlü harf varsa, sonraki hecede de düz ünlü bulunmalıdır.
“a, e, ı, i” “a, e, ı, i”
Kural-2: İlk hecede yuvarlak ünlü harf varsa, sonraki hecede ya dar-yuvarlak, yada düz-geniş ünlü bulunmalıdır.
“o, ö, u, ü” ya “a,e” yada “u,ü”
*Küçük ünlü uyumunda hece hece ilerlemek esastır. Bir başa, bir sona bakılmaz. Yani sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.
Ufaklık > u'dan sonra a, a'dan sonra ı gelebilir.
Sobacı > o'dan sonra a, a'dan sonra ı gelebilir.
Gelenek, eskimiş, izleyici, kayalık, umutsuz, üzüntü, sulak, köpek
* “-yor, -ki” ekleri küçük ünlü uyumunu bozabilir.