(C), Periyodik Tablo (bkz.)'mın IVA grubunda yer olan bir ametal. Bir kim­ya dalını (organik kimya) oluşturması açı­sından diğer elementlerle kıyaslanamaya­cak ölçüde benzersizdir ve sayılamayacak kadar çok sayıda bileşik meydana getirir. Aşağıda açıklanan basit karbon bileşikleri, genellikle inorganik olarak kabul edilmek­tedir.
Karbon doğada hem element durumun­da (elmas); hem de karbonatlar, atmosfer­de karbon dioksit ve petrol gibi bileşikleri şeklinde bulunur. Element zıt üç şekilde bulunarak tipik bir Allotropi (bkz.) örneği verir: Elmas, Grafit ve 1969'da grafitin süblimasyonuyla elde olunan saydam bir allotrop olan "beyaz" karbon. Şekilsiz (amorf) olarak adlandırılan karbon gerçek­te, mikro-kristallerden oluşan grafittir. Do­ğal olarak bulunur ve kok kömürü, mangal kömürü ve is (petrolün tam olmayan bi­çimde yanmasıyla meydana gelir, mürek­kep ve boya yapımında, ayrıca .kauçuğun süçlendirilmesinde kullanılır) şeklinde gö­rülür. Amorf karbon, yüzölçümü geniş mik­tarlara ulaştığından Adsorpsiyon (bkz.) amacıyla çok kullanıliT. Karbonun yeni bu­lunan bir sentetik şekli de karbon lifidir. Karbon lifi çok güçlüdür ve plastikleri da­ha dayanıklı hale getirmek, elektriği ileten kumaşlar yapmak için kullanılır. Karbonun birçok izotopu vardır: Atom Ağırlığı (bkz.) açısından bir standart ola­rak kullanılan C12, bunların en fazla bulu­nanıdır. Buna karşılık doğal karbonun % 11,1'ini c13 oluşturur. C10, C", C14, C15 ve C16; radyoaktif karbon izotoplarıdır. Atmos­ferde kozmik ışınların bombardımanı ile sürekli olarak oluşan C14'ün yarı ömrü, ol-' dukça uzun, 5730 yıl kadardır ve bu izo­top, radyokarbonla zaman hesaplanmasın­da kullanılır.
Karbon elementi (ve özellikle bunun el­mas şekli) oldukça ilgisizdir (yani kimya­sal etkinliği azdır). Ancak karbonun tüm şekilleri yüksek sıcaklıkta havada yanar ve oksijenin az olduğu ortamda karbon mo-noksit, bol olduğu ortamda karbon dioksit meydana getirirler. Fluor, oda sıcaklığında karbona etki ederek karbon tetrafluorür'ü meydana getirir. Grafit de güçlü oksitleyici maddelerden etkilenmektedir. Karbon, yük­sek sıcaklıkta birçok metalle birleşerek kar­bürleri oluşturur. Karbon dört değerliklidir; bağları bir teîrahedronun (düzgün dörtyüz­lü) tepe noktalarına yönelik olarak yerleş­miştir. Bu yön ancak, çok sayıda bağlan­ma karşısında değişebilir. Atom ağırlığı 12,011'dir.
Karbonun bir metalle meydana getirdiği ikili bileşikler olan karbürler, metalin veya oksidinin karbonla birlikte ısıtılması yoluy­la elde olunur. İyon şeklindeki karbürler ge­nellikle su ile reaksiyona girerek asetileni meydana getiren asetilürier (C22-) ya da, metanı meydana getiren metanürler (C*~) halindedir. Bunun yanısıra metalik alaşım karbürleri, kovalan bor karbür (B4C) ve silisyum karbür [hkz. Karborundum) de vardır. Karbon dioksit (CO2) renksiz ve ko­kusuz bir gazdır. Zehirli değildir — ancak boğulmaya neâen olabilir. Havada % 0,03 karbondioksit vardır. Bu solunum ile hava­ya verilir; yeşil bitkiler havadan karbon dioksit alırlar {bkz. Solunum; Fotosen­tez; Karbon Deviri). Laboratuvarlarda kar­bon dioksit elde etmek için bir karbonat, kuvvetli bir asitle karıştırılır. Sanayide ise kireçtaşmm ısıtılarak ayrıştırılması (kal-sinasyon), kok kömürünün bol hava akı­mıyla yakılması ya da Mayalanma (bkz.) yollarıyla elde edilmektedir. Atmosfer ba­sıncında ve —78,5°C'de karbon dioksit, «ku­ru buz» haline geçer. Bu kuru buz, söz ko­nusu sıcaklık derecesinin üzerinde sübli-masyona uğrar (dondurma işleminde ve bulutların yapay yağmur için «tohumlan­masında» kullanılır). Basınç altında elde edilen sıvı karbon dioksit, yangın söndürü   
   
cülerde kullanılmaktadır. Karbon dioksit bunlardan başka gazoz ve.benzeri içkilerin yapımında da kullanılmaktadır. CO2 suda çözüldüğü zaman bir denge kurulur; karbo­nat, bikarbonat ve hidrojen iyonlarıyla, az miktarda da karbonik ateit (HaCOsJ meydana gelir. Karbon distilfür (CS2) renksiz bir sıvı­dır, içindeki karışık maddeler nedeniyle kus­ma ve bulantı hissi doğuran bir koku yayar; son derece zehirlidir ve yanıcıdır. Bu mad­de rayon ve selofan yapımından çözücü olarak kullanılır, en —111°C, kn 46°C, öz­gül ağırlığı 1,261 (22°C'de). Karbon monok-sit (CO) renksiz, kokusuz bir gazdır. Or­tamda yetersiz oksijen bulunduğu zaman — örneğin iyi çekmeyen sobalarda karbo­nun ya da organik karbon bileşiklerinin yakılmasıyla veya otomobil motorlarında benzinin tam olmayan bir şekilde yanma­sıyla meydana gelmektedir. Karbon monok-sit, su gazının bir öğesi olarak elde edil­mektedir. Halojenlerle ve kükürtle reaksi­yona girer;sayrıca birçok metalle karbonil­leri meydana getirir. Bu gaz yüksek sıcak­lık derecelerinde çok iyi bir indirgeyicidir ve bu yüzden metal cevherlerinden metal elde edilmesinde kullanılır [bkz. Yüksek Fı­rın; Demir). Ayrıca metanülün ve daha başka organik bileşiklerin sentezinde kul­lanılır. Doğal gazın içinde yoktur, ancak havagazında bulunur. Kanın kırmızı boya maddesi olan hemoglobinle birleşerek da­yanıklı olan ve dokulara oksijen taşıma işlevini yapamayan pembe renkli fcarbok-sihemoglobini oluşturduğundan zehirlidir. en —199°C kn —19i°C, Renksiz ve yanıcı olmayan karbon tetraklorür (OCU), karbon disülfürün klorlanmasıyla elde edilen ze­hirli bir sıvıdır. Yangın söndürücülerinde, ayrıca çözücü olarak (özellikle kuru temiz­lemede) ve freon üretiminde kullanılır. En —23°C, kn 77°C (bkz. Siyan; Siyanür­ler).