YER, Yerküre, GüneÅŸ sistemindeki iç gezegenlerin en büyüğü ve GüneÅŸ'e en yakın üçüncü gezegen. Dünya, bilindiÄŸi kaÂdarıyla GüneÅŸ sisteminde hayat bulunan tek yerdir. Mars'ta durup Dünyaya bakan bir astronom, çok çarpıcı görüntülerle karÂşılaÅŸacaktır, tik dikkatini çekecek olan, bir uydu olarak Ay'ın Dünya'ya oranla büÂyüklüğüdür. GüneÅŸ Sistemi (bkz.)'rtie Ay' dan büyük uydular vardır, ama bunlann hiçbiri çevresinde döndüğü gezegene oranÂlandığında bu kadar büyük deÄŸildir. Nitekim bazı gökbilimciler dünyayı "çift gezegen" olarak görmekte ve ikinci gezegen olarak Ay'ı göstermektedirler. Mars'taki adamımız aynca Dünya'nın, aynen Dünya'dan bakıldıÂğında Venüs'te ve Ay'da görüldüğü gibi çeÂÅŸitli dönemler geçirdiÄŸini görecektir. EÄŸer kendisi bir radyo-astronom ise, gezegeniÂmizden yükselen, radyo ve TV dalgalarınÂdan kaynaklanan bir "gürültü" barajı ile karşılaÅŸacaktır. Bu "gürültü', bizim akıllı yaratıklar olduÄŸumuzun kanıtıdır.
Dünya, Venüs'e oranl» oldukça büyüktür. Kutuplarda hafifçe basık durumdadır. EkÂvatorda çapı 12.756,4 km., kutuplardan geÂçen çapı 12.713,6 km.'dir. Ekseni çevresinÂde 23 saat 56.dakika 4,09 saniyede bir döÂnüş tamamlar {bir yılda günü). Ancak gelÂgit olayları nedeniyle her yıl bu süre, kaÂbaca 0,00001 saniye kadar uzamaktadır (bkz. Gelgit). Yine Dünya, GüneÅŸ'in çevreÂsinde her 365 gün 6 saat 9 dakika, 9,5 saÂniyede bir tur atmaktadır (bir yıldız yılı bkz. Yıldız Zamanı). Tropikal yıl (ekinoksÂlar arasındaki zaman; 365 gün 5 saat 48 dakika 46 saniye) {bkz. Ekinokslar) ye Günberel yıl {Yerin günberi noktasından ardışık iki geçiÅŸi arası 365 gün 6 saat 13 dakika 53 saniye) olmak üzere iki çeÅŸit yıl daha vardır. Dünya'nın ekvatoru, Yörünge (bkz.) düzlemiyle 23,5 derecelik bir açı- yaÂpar. Dünya ekseninin yönü, Presesyon {bkz.) nedeniyle yavaşça deÄŸiÅŸmektedir. Dünya'nın kütlesi 5,98 x!0" tondur. Hacmi 1,08 kIO21 m3; ortalama yoÄŸunluÄŸu da 5,52 ton/m3 (gr/cm3) kadardır.
Öteki gezegenler gibi Dünya'nın da bir manyetik alanı vardır {bkz. Mıknatıslık). Manyetik kutuplar, eksensel kutuplarla çaÂkışmaz 16Arz. Güney Kutbu; Kuzey Kutbu). Dünya'nın yüzeyinde ya da yakınında manyetik sapma, gerçek ve pusula kuzeyÂleri arasındaki açıdır.. Bu bakımdan eÅŸdeÄŸerli yerleri birleÅŸtiren çizgiler Izogonik çİ2gl adını alır. Manyetik eÄŸilme ise, o nokÂtada yatay düzlem ile 'manyetik alan doÄŸÂrultusu arasındaki açıdır. Bu balcımdan eÅŸÂdeÄŸerli noktaları birleÅŸtiren çizgi de isoman-yetik çizgi olarak bilinir. Manyetik alan yöÂnünün zaman zaman tersine döndüğünü düÂşündüren kanıtlar da vardır. Bunlar özellikÂle paleomanyetistleri ilgilendirir (bkz. Pa-leomanyetizma). Dünya'nm çevresinde ışıÂnım kuÅŸaklan vardır (bkz. Van Ailen RadÂyasyon KuÅŸaklan). Bunların GüneÅŸ'ten geÂlen yüklü taneciklerin, Dünya manyetik alaÂnına yakalanmış olmasıyla meydana geldiÂÄŸi düşünülmektedir.
Dünya'da baÅŸlıca üç bqlge bulunur: AtÂmosfer (bkz.); Hidrosfer (bkz.) ve Litosfer (bkz.). Atmosfer bizleri GüneÅŸ'in zararlı radÂyasyonlarından, aşırı sıcaktan ve soÄŸuktan korur. Yeryüzünün büyük bölümü (%70) suyla örtülüdür.
Yerkürenin yapısı.. (A)..Yerkürenin, merkezden yüzeye doğru bir kesmesi (dilim). (B) Yerkabuğundan ve rüst mantodan geçen 200 km. derinliğindeki kesit. Kabuğun "anakara" bölümünün bir okyanus tabanına doğru kıta sahanlığı biçiminde ilerlemesini göstermektedir. Okyanus altı kabuğun ve litosferin meydana getirdiği bir dil, asteriosfere doğru sokulmuştur. Bu dili yaklaşık 200 km.'ye kadar izlemek mümkündür.
Kutuplarda hiç ergimeyen buz kütleleri varÂdır. Dünya'nm katı gövdesini üçe ayırabiliÂriz: En içte sıcaklığın yaklaşık 3000°C kaÂdar olduÄŸu çekirdek (çapı 7000 km. kadarÂdır) yardır. Bunun merkezinde katı iç çeÂkirdek bölümünün bulunduÄŸu düşünülmekÂtedir. Bunu saran Dölüm (dış çekirdek) ise sıvıdır; çekirdeÄŸin baÅŸlıca QemlT ve nikelÂden oluÅŸtuÄŸu düşünülmekte, yoÄŸunluÄŸunun metreküp başına 9,5-15 ton arasında deÂÄŸiÅŸtiÄŸi hesaplanmaktadır. ÇekirdeÄŸin dışınÂdaki Manto bölümünün (dış çapı 12.686 km.)., merkeze doÄŸru 5,7 ton/m3, kabuk kısmına doÄŸruysa 3,3 ton/m3'lük yoÄŸunluÂÄŸu vardır. Dünyanın en dıştaki katmanı ise YerkattuÄŸudur ve insanlar bunun üzerinde yaÅŸamlarını sürdürürler. Yer kabuÄŸunun kalınlığı 35 km. kadardır (Okyanus dipleÂrinde daha incedir). YerkabuÄŸu üç çeÅŸit kayadan (külteden) yapılmıştır: Püskürük Kayalar (bkz.). Tortul Kayalar (bkz.) ve BaÅŸkalaşım Kayaları (bkz.). Tortul kaya katmanlarındaki fosiller bize jeolojik zaÂman konusunda bilgi verir {bkz. Jeoloji). Dünya yaklaşık 4550 milyon yıl önce meyÂdana gelmiÅŸtir. Hayatın ise 570 milyon yılÂdan beri var olduÄŸu sanılmaktadır. İnsan ise 4 milyon yıldan beri yeryüzünde doÂlaÅŸmaktadır. Böylece Dünya'mn yaşı göz Önüne alınırsa, bu zamanın % 12,5'unda canlılar vardır, insanların varlığı % 0,09; uygarlıkların varlığıysa % 0,001'den daha küçük kir oranla belirtilebilir.
Jeolojik zamanlardan beri Dünya'daki kıÂtaların ve okyanusların büyük deÄŸiÅŸiklikleÂre uÄŸradıkları bilinmektedir. Yani Dünya haritası, baÅŸlangıçtan bu yana birçok deÄŸiÂÅŸiklikler geçirmiÅŸtir. Önceleri bu, kıtaların sürüklenmesi olayına baÄŸlanmıştır (bkz. A. Wegener; Kıtaların Kayması). GünümüzÂde bu deyim yine de kullanılmaktadır. Ama, bu deÄŸiÅŸikliklerin Tabla TektoniÄŸi (bkz.) teorisinin belirtileri olması, ayrıca deprem, daÄŸların oluÅŸumu ve daha birçok doÄŸal-geÂliÅŸmenin sorumlusu olan etkilerden, olayÂlardan kaynaklanması akla daha yakın gelmektedir.