|
cellik
Ziyaretçi
|
 |
« : Temmuz 27, 2008, 08:20:13 ÖS » |
|
YER, Yerküre, Güneş sistemindeki iç gezegenlerin en büyüğü ve Güneş'e en yakın üçüncü gezegen. Dünya, bilindiği kadarıyla Güneş sisteminde hayat bulunan tek yerdir. Mars'ta durup Dünyaya bakan bir astronom, çok çarpıcı görüntülerle karşılaşacaktır, tik dikkatini çekecek olan, bir uydu olarak Ay'ın Dünya'ya oranla büyüklüğüdür. Güneş Sistemi (bkz.)'rtie Ay' dan büyük uydular vardır, ama bunlann hiçbiri çevresinde döndüğü gezegene oranlandığında bu kadar büyük değildir. Nitekim bazı gökbilimciler dünyayı "çift gezegen" olarak görmekte ve ikinci gezegen olarak Ay'ı göstermektedirler. Mars'taki adamımız aynca Dünya'nın, aynen Dünya'dan bakıldığında Venüs'te ve Ay'da görüldüğü gibi çeşitli dönemler geçirdiğini görecektir. Eğer kendisi bir radyo-astronom ise, gezegenimizden yükselen, radyo ve TV dalgalarından kaynaklanan bir "gürültü" barajı ile karşılaşacaktır. Bu "gürültü', bizim akıllı yaratıklar olduğumuzun kanıtıdır. Dünya, Venüs'e oranl» oldukça büyüktür. Kutuplarda hafifçe basık durumdadır. Ekvatorda çapı 12.756,4 km., kutuplardan geçen çapı 12.713,6 km.'dir. Ekseni çevresinde 23 saat 56.dakika 4,09 saniyede bir dönüş tamamlar {bir yılda günü). Ancak gelgit olayları nedeniyle her yıl bu süre, kabaca 0,00001 saniye kadar uzamaktadır (bkz. Gelgit). Yine Dünya, Güneş'in çevresinde her 365 gün 6 saat 9 dakika, 9,5 saniyede bir tur atmaktadır (bir yıldız yılı bkz. Yıldız Zamanı). Tropikal yıl (ekinokslar arasındaki zaman; 365 gün 5 saat 48 dakika 46 saniye) {bkz. Ekinokslar) ye Günberel yıl {Yerin günberi noktasından ardışık iki geçişi arası 365 gün 6 saat 13 dakika 53 saniye) olmak üzere iki çeşit yıl daha vardır. Dünya'nın ekvatoru, Yörünge (bkz.) düzlemiyle 23,5 derecelik bir açı- yapar. Dünya ekseninin yönü, Presesyon {bkz.) nedeniyle yavaşça değişmektedir. Dünya'nın kütlesi 5,98 x!0" tondur. Hacmi 1,08 kIO21 m3; ortalama yoğunluğu da 5,52 ton/m3 (gr/cm3) kadardır. Öteki gezegenler gibi Dünya'nın da bir manyetik alanı vardır {bkz. Mıknatıslık). Manyetik kutuplar, eksensel kutuplarla çakışmaz 16Arz. Güney Kutbu; Kuzey Kutbu). Dünya'nın yüzeyinde ya da yakınında manyetik sapma, gerçek ve pusula kuzeyleri arasındaki açıdır.. Bu bakımdan eşdeğerli yerleri birleştiren çizgiler Izogonik çİ2gl adını alır. Manyetik eğilme ise, o noktada yatay düzlem ile 'manyetik alan doğrultusu arasındaki açıdır. Bu balcımdan eşdeğerli noktaları birleştiren çizgi de isoman-yetik çizgi olarak bilinir. Manyetik alan yönünün zaman zaman tersine döndüğünü düşündüren kanıtlar da vardır. Bunlar özellikle paleomanyetistleri ilgilendirir (bkz. Pa-leomanyetizma). Dünya'nm çevresinde ışınım kuşaklan vardır (bkz. Van Ailen Radyasyon Kuşaklan). Bunların Güneş'ten gelen yüklü taneciklerin, Dünya manyetik alanına yakalanmış olmasıyla meydana geldiği düşünülmektedir. Dünya'da başlıca üç bqlge bulunur: Atmosfer (bkz.); Hidrosfer (bkz.) ve Litosfer (bkz.). Atmosfer bizleri Güneş'in zararlı radyasyonlarından, aşırı sıcaktan ve soğuktan korur. Yeryüzünün büyük bölümü (%70) suyla örtülüdür.
Yerkürenin yapısı.. (A)..Yerkürenin, merkezden yüzeye doğru bir kesmesi (dilim). (B) Yerkabuğundan ve rüst mantodan geçen 200 km. derinliğindeki kesit. Kabuğun "anakara" bölümünün bir okyanus tabanına doğru kıta sahanlığı biçiminde ilerlemesini göstermektedir. Okyanus altı kabuğun ve litosferin meydana getirdiği bir dil, asteriosfere doğru sokulmuştur. Bu dili yaklaşık 200 km.'ye kadar izlemek mümkündür.
Kutuplarda hiç ergimeyen buz kütleleri vardır. Dünya'nm katı gövdesini üçe ayırabiliriz: En içte sıcaklığın yaklaşık 3000°C kadar olduğu çekirdek (çapı 7000 km. kadardır) yardır. Bunun merkezinde katı iç çekirdek bölümünün bulunduğu düşünülmektedir. Bunu saran Dölüm (dış çekirdek) ise sıvıdır; çekirdeğin başlıca QemlT ve nikelden oluştuğu düşünülmekte, yoğunluğunun metreküp başına 9,5-15 ton arasında değiştiği hesaplanmaktadır. Çekirdeğin dışındaki Manto bölümünün (dış çapı 12.686 km.)., merkeze doğru 5,7 ton/m3, kabuk kısmına doğruysa 3,3 ton/m3'lük yoğunluğu vardır. Dünyanın en dıştaki katmanı ise Yerkattuğudur ve insanlar bunun üzerinde yaşamlarını sürdürürler. Yer kabuğunun kalınlığı 35 km. kadardır (Okyanus diplerinde daha incedir). Yerkabuğu üç çeşit kayadan (külteden) yapılmıştır: Püskürük Kayalar (bkz.). Tortul Kayalar (bkz.) ve Başkalaşım Kayaları (bkz.). Tortul kaya katmanlarındaki fosiller bize jeolojik zaman konusunda bilgi verir {bkz. Jeoloji). Dünya yaklaşık 4550 milyon yıl önce meydana gelmiştir. Hayatın ise 570 milyon yıldan beri var olduğu sanılmaktadır. İnsan ise 4 milyon yıldan beri yeryüzünde dolaşmaktadır. Böylece Dünya'mn yaşı göz Önüne alınırsa, bu zamanın % 12,5'unda canlılar vardır, insanların varlığı % 0,09; uygarlıkların varlığıysa % 0,001'den daha küçük kir oranla belirtilebilir.
Jeolojik zamanlardan beri Dünya'daki kıtaların ve okyanusların büyük değişikliklere uğradıkları bilinmektedir. Yani Dünya haritası, başlangıçtan bu yana birçok değişiklikler geçirmiştir. Önceleri bu, kıtaların sürüklenmesi olayına bağlanmıştır (bkz. A. Wegener; Kıtaların Kayması). Günümüzde bu deyim yine de kullanılmaktadır. Ama, bu değişikliklerin Tabla Tektoniği (bkz.) teorisinin belirtileri olması, ayrıca deprem, dağların oluşumu ve daha birçok doğal-gelişmenin sorumlusu olan etkilerden, olaylardan kaynaklanması akla daha yakın gelmektedir.
|